Aile desteğinin diyabet hastalarının sağlık inançlarına, davranışsal ve metabolik sonuçlarına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA SARAÇOĞLU
Danışman: Ilknur Aydın Avci
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı aile desteğinin diyabet hastalarının sağlık inançlarına, davranışsal ve metabolik sonuçlarına etkisini belirlemektir. Materyal ve Metot: Bu araştırma randomize kontrollü ön test-son test kontrol gruplu deneysel araştırma tasarım tipinde yürütülmüştür. Araştırmanın verileri Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyabet Eğitim Birimi'nde toplanmış olup, deney grubunda 38 (diyabet hastası-aile üyesi) kontrol grubunda 37 (diyabet hastası) katılımcıyla tamamlanmıştır. Araştırmanın ön test ve son test verileri diyabet hastaları için; Kişisel Bilgi Formu, Hensarling'in Diyabet Aile Destek Ölçeği (HDADÖ), Diyabet Hastalarında Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (SİMÖ), Davranış Değerlendirme Formu (DDF) ve Metabolik Ölçümler Formu ile deney grubu aile üyeleri için Kişisel Bilgi Formu ve Diyabet Tutum Ölçeği ile toplanmıştır. Deney grubundaki diyabet hastalarıyla birlikte aile üyelerine; Sağlık İnanç Modeline Dayalı Diyabet Eğitim Programı (SİMDEP), üç ay boyunca haftada iki gün hatırlatıcı kısa mesaj ve ayda bir kez toplamda üç kez telefonla danışmanlık uygulanmıştır. Girişimlerden 3 ay sonra deney ve kontrol gruplarına son testler uygulanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, paired t testi, wilcoxon testi, ki-kare testi, Mann-Whitney U ve independent t testleri, yol analizi kullanılmıştır. Araştırma başlamadan önce Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesinden ön izin ve etik kurul izni alınmıştır. Katılımcılardan sözlü ve yazılı gönüllü olur alınmıştır. Bulgular: Deney grubunun yaş ortalaması 55.24±6.80 yıl, %78.9'u kadın, diyabet süreleri 8.66±5.78 yıl olarak belirlenmiştir. Deney grubundaki hastaların %65.8'nin evde düzenli şeker ölçümü yapmadığı, %92,1'nin düzenli egzersiz yapmadığı, %60.5'nin beslenmesine dikkat etmediği tespit edilmiştir. Kontrol grubunun yaş ortalaması 52.73±6.60 yıl, %51.9'u erkek, diyabet süreleri 8.14±6.37 yıl, %70.3'ünün evde düzenli şeker ölçümü yapmadığı, %73'nün düzenli egzersiz yapmadığı belirlenmiştir. Girişimler sonrasında gruplar arasında diyabet hastalarının SİMÖ, HDADÖ toplam puan ortalamaları ve tüm alt boyutlarının puan ortalamalarında girişim öncesine göre deney grubu lehine anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). Deney grubundaki diyabet hastalarının DDF toplam puanında girişim öncesine göre girişim sonrasında kontrol grubuna göre anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). Girişimler sonrasında gruplar arasında açlık kan şekeri ve kolesterol değerleri ortalamaları arasında anlamlı farklılıklar belirlenmiştir (p<0.05). Girişim sonrasında Aile üyelerinin DTÖ toplam puanı ve tüm alt boyutları puan ortalamalarında girişim sonrasında anlamlı fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sonuç: Araştırmanın sonucunda sağlık inanç modeline dayalı diyabet eğitimlerinin hastaların sağlık inançlarını arttırmanın yanında aile üyelerinin diyabet tutumlarını arttırarak diyabet hastasına bakımda destek olmalarını da olumlu yönde etkilediği bulunmuştur. Anahtar Sözcükler: Diyabet, Sağlık inanç modeli, Diyabet tutumu, Aile üyesi, Aile desteği