Biyopolitikadan psikopolitikaya: Değişen iktidar teknikleri bağlamında Michel Foucault ve Byung-Chul Han'ın sosyal teorilerinin karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜMEYRA SÖNMEZ
Danışman: İlyas Sucu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İktidar, her çağda üzerine düşünülen, kritik edilen ve incelemelerin merkezinde yer alan bir mesele olarak karşımıza çıkar. Sosyal bilimler içerisinde her düşünürün öyle ya da böyle bir ucundan iktidara değindiği görülmektedir. Karmaşık ilişkiler ağını yansıtan iktidar kavramını tanımlayabilmek ise hayli güçtür. İktidarı tanımlamayı kolaylaştırmak adına onun yapısına, özelliğine, araçlarına veya diğer unsurlara başvurulur. İktidarı tanımlamanın bir diğer biçimi de onun tekniklerini sınıflandırabilmektir. Bu çalışma, Michel Foucault ve Byung-Chul Han'ın temel metin ve kuramlarından hareketle iktidar tekniklerinin günümüzde nasıl bir dönüşüme uğradığını sorgulamaktadır. Foucault, yaşadığı toplumun egemen iktidardan ayrıştığını ve yeni bir iktidar biçiminin ortaya çıktığını düşünür. Ona göre toplumda yaygınlık gösteren kapatma ve kısıtlama kurumları disiplinci bir iktidar biçimini ve nihayetinde disiplin toplumunundan bahsetmeyi mümkün kılar. Disiplin kurumlarının gözetim aracı olarak işlev gören yapısı ise Panoptikon'dur. Han'ın temel tezi ise, günümüzde disiplin toplumundan söz etmenin mümkün olmadığı şeklindedir. Çünkü bugün disiplin kurumlarının yerini fitness, gökdelen, banka vs. gibi başarı ve performansı öne çıkaran mekânlar almıştır. Performans toplumunun bir analizini yapan Han, gözetim aracı olan Panoptikon yapısının da dijitalleşme süreci ile birlikte "Big Data" formuna dönüştüğünü belirtir. Dijital Panoptikon ya da Big Data, gün geçtikçe daha kontrolcü bir toplumun gelişimine yol açar. Nitel araştırma olarak tasarlanan çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucuna göre, günümüz performans toplumu iktidarın disiplin tekniklerinin gerekli bir koşulu olarak ortaya çıkar. İktidar, etkisi azalmış olsa da disiplini hala bir araç olarak kullanmaktadır. Her şeyin verileştirildiği bu çağda Big Data'nın gücü ve kullanımı bize dijitalleşmenin sosyoloji alanına giren çalışmaları zorunlu kılar. Bunun yanı sıra psikopolitik teknik günümüzde toplumsal kontrolün sağlanmasında biyopolitikadan daha etkilidir. Foucault ve Han'ın teorilerinin karşılaştırılması sonucunda toplum tiplerinin, iktidar tekniklerinin, özne biçimlerinin, şiddetin yapısal boyutunun, egemenlik ilişkilerinin, gözetim araçlarının ve özgürlüğün anlamının değiştiğini görmekteyiz. Tüm bunların devamında iktidarların güçlerini pekiştirmek adına her geçen gün farklı teknikler geliştirdiğini ve geliştirmeye devam edeceklerini söylemek mümkündür.