Organik atıkların toprak kalite indeksleri ve nitrat azotu üzerine etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FERİDE CANDEMİR
Danışman: Coşkun Gülser
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ORGANİK ATIKLARIN TOPRAK KALİTE İNDEKSLERİ VENİTRAT AZOTU ÜZERİNE ETKİLERİÖZETBu çalışmada, fındık zürufu (Z), çay (Ç) ve tütün (T) atıkları ile ahır gübresinin (G)toprak düzenleyici olarak, ince ve kaba bünyeli topraklarda toprak kalite indeksleri veNO3-N'u üzerine etkileri araştırılmıştır. Organik atıklar tesadüf parselleri denemedesenine göre üç tekrarlamalı olarak, kil ve tınlı kum bünyeli iki ayrı lokasyonda 0-15cm toprak derinliğine uygulanmıştır. Organik atıkların toprak kalite indeksleri olarak elealınan, toprağın hacim ağırlığı, agregat stabilitesi, infiltrasyon, tarla kapasitesi ve solmanoktası gibi fiziksel, organik karbon, toplam N, NO3-N, pH, EC, değişebilir katyonlarve yarayışlı P gibi kimyasal ve solunum oranı gibi biyolojik özellikleri üzerine olanetkileri belirlenmiştir. Ayrıca 80 cm'lik toprak profili boyunca pH, EC ve NO3-N'ndakideğişimler, yetiştirilen test bitkilerinin NO3-N'u alımları ve organik düzenleyici olarakdeğerlendirilen atıkların topraktaki etkinlik süreleri de belirlenmiştir.Yaklaşık 30 aylık deneme süresince toprakların OC değerlerinde kontrole göreartışlar, killi bünyeli OMÜ Kampus deneme alanında (% 1.78-3.59) Ç > G > T > Z,tınlı kumlu bünyeli Engiz'de çiftçi arazisinde (% 1.09-2.30) Ç > Z > G > Tuygulaması şeklinde sıralanmıştır. Çay atığı, deneme alanlarında toprakların toplam Nve NO3-N'u üzerine en etkin uygulama olmuştur. Değişebilir katyonlardan Mg ve Naiçeriği her iki deneme alanında ahır gübresi uygulamasıyla, Engiz'de değişebilir Ca veK içerikleri zuruf uygulamasıyla, Kampus'te değişebilir K ahır gübresi, Ca ise tütünuygulamaları ile en fazla artış göstermiştir. Toprakların solunum oranlarının (CO2oranlarının) kontrole göre artışında en fazla etkili uygulama zuruf, en az etkili olan iseahır gübresi olmuştur.Çay atığı, toprak derinliği boyunca deneme alanlarında kontrole göre genelde pH'yıazaltmış, diğer atıklar ise artırmışlardır. EC değerleri profil boyunca deneme alanlarındauygulamalar ile genelde kontrole göre artmış, en fazla artışlar Kampus'te tütün atığı,Engiz'de ise çay atığında gözlenmiştir. Kontrole göre profildeki NO3-N değerleriKampüs'te, zuruf hariç en fazla tütün olmak üzere diğer uygulamalar ile artmış,Engiz'de ise uygulamalar NO3-N değerlerini ilk 40 cm'de artırırken daha altkatmanlarda kontrole göre genelde azaltmışlardır. Test bitkisi olarak yetiştirilen marulbitkisinin NO3-N içeriklerinde en fazla artışlar Kampus'te çay, Engiz'de ise tütün atığıuygulamaları ile elde edilmiştir. Atık uygulamaları ikinci yıl yetiştirilen fasulyebitkisinin NO3-N içeriğini her iki deneme alanında da kontrole göre artırmışlardır.Toprakların hacim ağırlıklarında kontrole göre azalışlar, Kampus'te (1.12-0.92 gcm-3) Ç = Z > T > G, Engiz'de (1.50-1.14 g cm-3 ) Z > Ç > G > T uygulaması şeklindesıralanmıştır. Toprakların agregat stabiliteleri Kampus'te ahır gübresi uygulaması (%57.07) ile kontrole (% 61.97) göre azalırken, tütün uygulaması ile en fazla artışgöstermiştir (% 68.40). Agregat stabilitelerini Engiz'de kontrole (% 24.35) göre en azartıran uygulama ahır gübresi (% 34.94) en fazla artıran uygulama ise zuruf (% 46.16)olmuştur. Tarla kapasitesini Kampus'te kontrolde % 37.23'den % 41.35'e en fazlazuruf, Engiz'de kontrolde % 10.88'den % 13.54'e en fazla çay atığı artırmıştır. Devamlısolma noktası (DSN) ve infiltrasyon üzerine en etkili uygulama Kampüs'te çay, en azetkili uygulama ise ahır gübresi olmuştur. Engiz'de ise DSN ve infiltrasyon üzerine enetkin uygulama zuruf, en az etkili uygulama DSN için tütün, infiltrasyon için ahırgübresidir. Rölatif saturasyon değerlerindeki artış, her iki deneme alanında dainfiltrasyon değerlerini azaltmıştır.Organik atıkların OC ve EC değerleri üzerine etkinlikleri kuvvet fonksiyonukullanılarak, AS üzerine etkinlikleri ise pedotransfer eşitliklerle belirlenmiştir. Toprakkalitesi açısından değerlendirildiğinde, uygulamadan sonra OC'un % 2'ye düşmesi içingerekli en uzun süre her iki deneme alanında da çay atığının üçüncü doz uygulaması ileKampus'te 43.64 ay ve Engiz'de 17.33 ay olarak hesaplanmıştır. OC'nun % 2'yedüşmesi bakımından etkinliği en az olan uygulamalar ise Kampus'te tütün atığının I.doz (17.19 ay), Engiz'de ise ahır gübresinin I. doz (6.26 ay) uygulamaları olmuştur.Organik atıkların toprak özellikleri üzerine tınlı kumlu bünyeli toprakta, killibünyeli toprağa göre daha kısa süreli fakat daha etkin olduğu gözlenmiştir. Zuruf vetütün atıklarının kaba bünyeli toprakların fiziksel özelliklerini uzun süreli iyileştirmekiçin, çay atığının ise ince bünyeli toprakların OC ve EC gibi kimyasal özellikleriniartırması için kullanılabilecek en uygun organik atıklar olarak tavsiye edilebileceğisonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler:Ahır gübresi, fındık zurufu, tütün, çay atığı, toprak kalite indeksleri