Türkiye orijinli lale (Tulipa spp.) genotiplerinin moleküler karakterizasyonu, kendine uyuşmazlık durumları, türler arası melez uyuşum oranları ve melez tohum özelliklerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YASEMİN İZGİ
Danışman: Ahmet Balkaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Genetik kaynaklarının toplanması, yönetimi ve değerlendirilmesi tarımsal öncelikler arasındadır. Süs bitkileri sektöründe modern ıslah tekniklerinin kullanımı ile nitelikli yeni çeşitler geliştirilmektedir. Türkiye'de lale türünde çeşit ıslahı çalışmaları diğer bitki türlerine göre sınırlı düzeydedir. Bu çalışma ile ülkemizde hibrit çeşit ıslahına yönelik programın ilk aşaması başlatılmış ve lale çeşit ıslahının farklı döngülerine yönelik olarak tüm faktörler geniş kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Tez çalışmasında ilk aşamada, ülkemizin farklı lokasyonlarından toplanan lale türlerine ait yerel genetik materyallerin SSR ve SRAP yöntemlerine göre moleküler karakterizasyonları yapılmıştır. Araştırma sonucunda 15 SRAP ve 5 SSR markörü kullanılarak toplam 188 bant elde edilmiştir. Tulipa spp. ait farklı genetik kaynaklardan oluşturulan popülasyonda, mevcut morfolojik varyasyon ve fenotipik çeşitlilik düzeyi de ayrıntılı olarak incelenmiştir. Lale popülasyonunda morfolojik varyasyon oranı, % 67.12 olarak belirlenmiştir. Ayrıca morfolojik ve moleküler belirteçler yardımıyla belirlenen fenotipik ve genetik çeşitlilik sonuçlarıda birlikte değerlendirilmiştir. Araştırmada, çiçek özellikleri yönünden üstün özellik gösteren lale genotipleri teksel seleksiyon ıslahı ile seçilmiştir. Lale genotipleri tartılı derecelendirme puanlarına göre 380 (G52)-865 (G2) arasında puan almıştır. Lale genotiplerinin kendine uyuşmazlık mekanizmaları incelenmiştir. Çalışmanın son aşamasında türler arası melez uyuşum durumlarının saptanması ve elde edilen melez tohumların fiziksel özellikleri ile canlılık durumları tespit edilmiştir. Bu çalışma ile ülkemizde hibrit lale çeşit ıslahında önemli bir aşama tamamlanmıştır. Ayrıca bu konuda çalışacak olan diğer araştırmacılar için de önemli bilgiler ve kazanımlar sağlanmıştır.