Samsun-Mert ırmağı su ve sediman kalite belirleme çalışmaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BANU ŞENEL
Danışman: Gülfem Bakan
Özet:IV SAMSUN-MERT IRMAĞI SU VE SEDİMAN KALİTE BELİRLEME ÇALIŞMALARI ÖZET Bu tez çalışmasında, Karadeniz'e Samsun ilinden önemli miktarda deşarjı olan Mert Irmağı'nın, deşarja yakın kısmından alınan yüzey sediman ve su örneklerinde, çevre kirliliği parametrelerinin tayini ile su ve sediman kalitesinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Samsun Mert Irmağı-Karadeniz deşarjında yüzey sediman (dip çamur) araştırmasında, 10 değişik noktadan, yüzey sediman ve su örnekleri alınmıştır. Birdge-Ekman grab sediman örnekleyicisi ile toplanan sediman örneklerinde, yaş analiz olarak % su miktarı, % organik madde miktarı, % porozite ve pH, kuru analiz olarak ise ağır metal (Pb, Cd, Cr, Cu, Mn, Co) ve toplam fosfor ölçümleri yapılmıştır. Mert Irmağı sediman tabakasında ortalama su miktarı %57,55, porozite değeri ise % 56,92 olarak bulunmuştur. Mert ırmağı sediman yüzeyinde, pH değeri 6,80 ile 7,65 arasında değişirken, organik madde miktarı ise ortalama olarak % 5,61 değeri ile sediman tabakasında evsel ve tarımsal kirlilik birikimi olduğunu göstermektedir. Atomik absorbsiyon spektrometresinde ölçümü yapılan kuru sediman örneklerindeki ağır metal sonuçlarının değerlendirilmesi, jeoakümülasyon indeks sınıflandırması ve Almanya ARGE Elbe nehir sistemi için geliştirilen sediman kalite kriterlerine göre yapılmıştır. Buna göre nehir sedimanı Pb, Mn, Cu, Co ve Cr yönünden Igeo 'ya göre orta derecede kirli sediman kalitesi özelliği gösterirken, ARGE Elbe sınıflandırmasına göre, hemen hemen tüm metaller için aşırı kirli olarak bulunmuştur. Sediman örneklerinde yapılan toplam fosfor analizinde de sisteme karışan fosforun büyük bir kısmının sedimanda biriktiği gözlenmiştir. Öte yandan, sediman örnekleme noktalarına paralel olarak alınan su örneklerinde ise BOİ5, KOİ, TAM, TÇM, T (°C), pH, toplam fosfor, orto fosfor, TKN, NH3-N, NO2-N, NO3-N, Organik-N ve ağır metal (Pb, Cu, Mn, Co, Cd,Cr) ölçümleri yapılmıştır. Alınan ölçüm sonuçlarına göre, Mert Irmağı su kalitesinin, Çevre Mevzuatı-Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği-Kıta İçi Su Kalite Sınıflandırması'na göre, BOİ5 ve KOİ parametreleri bakımından, kirli (3. sınıf), hatta çok kirli (4. sınıf) su özelliği taşıdığı söylenebilir. Su örneklerinde yapılan fosfor ve azot analizlerine göre, Mert ırmağı genelde, 2. sınıf, bazen de 3. sınıf su kalitesi özelliği sergilemektedir. Ayrıca ağır metal analizlerinde Co bakımından su kalitesi 1. sınıf ve 2. sınıf arasında değişirken Pb, Cr ve Mn yönünden 4. Sınıf su kalitesi izlenmiştir. Su örneklerinde Cu ve Cd' a rastlanmamıştır. Sediman tabakasının, özellikle suda kolay çözünmeyen ve belli yapılarda birikebilen ağır metaller ve değişimi itibariyle yaklaşık % 70' inin sedimanda birikmesi mümkün olan fosfor için önemli bir kaynak olduğu bu çalışmada da izlenmiştir. Bu durum, özellikle su kalitesi ve işletmesi araştırmalarında, su matriksi ile beraber sediman tabakasının da çalışılması gerektiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Mert Irmağı suları, Çevre Mevzuatı-Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği-Kıta İçi Su Kalite Sınıflandırması'na göre genel olarak kirli su özellikleri taşırken, sediman tabakası da aşırı kirli sediman kalite sınıfına girmektedir. Sediman tabakasındaki bu kirlilik yükü her an için suya geri dönebilecek potansiyel bir kirliliği göstermektedir, ve bu kirlilik, ağırlıklı olarak evsel atıksulardan kaynaklanmaktadır. Su tabakasının taşıdığı bu kirlilik yükü, sediman tabakasında da özellikle yüksek % organik madde içeriği ile kendini göstermektedir. Anahtar Sözcükler : Yüzey sedimanı, Mert Irmağı, ağır metal, sediman kirliliği, jeoakümülasyon indeksi.