Samsun ilinde kenevir üreticilerinin örgütlenme istekliliği ve örgütlenme model önerisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kenevir Araştırmaları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER ATALIK
Danışman: Bakiye Kılıç Topuz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kenevir (Cannabis sativa L.), çevresel ve ekonomik avantajlarıyla dikkat çeken, çok yönlü kullanım potansiyeline sahip bir bitkidir. 50.000'den fazla farklı ürünün hammaddesi olarak değerlendirilebilmesi, onu sürdürülebilir tarım, sanayi ve yeşil kalkınma politikaları açısından önemli kılmaktadır. Avrupa Birliği ülkelerinde kenevir üretimi, üreticiden tüketiciye kadar uzanan tüm aşamalarda kooperatif temelli örgütlü yapılarla yürütülmektedir. Bu yapı sayesinde üreticiler hem ekonomik hem de sosyal anlamda daha güçlü konumda yer almakta, tedarik zinciri üzerinde söz sahibi olabilmektedir. Türkiye'de ise hâlen kenevir üreticileri tarafından kurulmuş etkin bir tarım kooperatifi ya da tarımsal örgüt bulunmamaktadır. Bu nedenle, kenevir pazarında üretimden pazarlamaya kadar tedarik zincirinin tüm aşamalarında özel şirketler hakimdir ve bu durum sektördeki en önemli eksiklik olarak görülmektedir. Bu tezin temel amacı, Samsun ilindeki kenevir üreticilerinin örgütlenme istekliliğini belirlemek ve bir örgütlenme modeli önermektir. Veriler, Samsun ilinde 112 kenevir çiftçisiyle basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak yapılan yüz yüze anketlerden toplanmıştır. Tercih edilen organizasyon modeli ve kriterleri belirlemek için Analitik Hiyerarşi Proses (AHP) yöntemi, örgütlenme istekliliğini etkileyen faktörleri belirlemek için ise CART Algoritması kullanılmıştır. Sonuçlar, çiftçilerin çoğunun (%89.3) tarımsal örgüt kurmaya istekli olduğunu göstermektedir. CART algoritması sonuçlarına göre, geçmişte kooperatiflerle kötü deneyimler yaşamış kenevir üreticilerinin hiçbiri örgütlenmeye istekli değildir. Bu bulgu, kooperatiflerin başarısızlığından sonra sosyal güvenin yeniden inşa edilmesinin uzun zaman alacağını göstermektedir. AHP sonuçlarına göre, kenevir üreticileri için en önemli karar kriterleri ekonomik fayda ve pazarlama avantajıdır. Tüm kriterler dikkate alındığında en çok tercih edilen örgütlenme modeli Tarımsal Kalkınma Kooperatifi'dir. Ancak, sosyal fayda ve yönetim yapısı önceliklendirildiğinde, üreticiler tarafından tercih edilen model Tarım Satış Kooperatifleri olarak değişmektedir. Kenevir sektörünün sürdürülebilirliği için, Türkiye'de kooperatif temelli bir örgüt kurulması ve üreticiden başlayarak arz zinciri boyunca tüm aktörlerin bu örgüte dahil edilmesi gerekmektedir.