Kafkasya'da Hazarlar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE AYÇİÇEK

Danışman: İbrahim Tellioğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Hazarlar, Kafkasların kuzeyinde Göktürklerin batı ucundaki varisi olarak ortaya çıkmış ve uzun yıllar boyunca bulunduğu coğrafyada sükûneti sağlamış Türk kökenli bir topluluk olarak tarihe adını yazdırmıştır. Adının ne manaya geldiği, kökeninin neye dayandığı, din seçimlerinin nedenleri ve Hazar şehirlerinin yerelleştirilmesi gibi pek çok konuda fikir ayrılıklarının bulunmaktadır. Hazarlar, kıtalararası geçişin merkezinde yer alan Kafkasya için komşu milletlere karşı verdiği mücadele göz ardı edilmeyecek kadar değerli olmuştur. Bu mücadelelerde İslam ordularının kuzeye çıkışının engellenmemiş olması durumunda şu anki tarih yazımının değişmesine neden olacaktı. Bunun yanı sıra Bizans, Bulgar, Macar ve Rus gibi pek çok millete karşı göstermiş olduğu mücadele de önemlidir. Bütün bu süreçlerde Hazarların siyasi huzurun yanı sıra ekonomik huzurun da tesisinde çok büyük katkıları olmuştur. Özellikle Gürcü ve Ermeni gibi pek çok Kafkas milletlerini İslam ordularına karşı koruması bunun aslında açık bir göstergesidir. Pek çok milletin yaşamış olduğu Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırların en büyük siyasi güçlerinden biri olan Hazarlar, pek çok halklara, inançlara, kültürlere, hayat biçimlerine ev sahipliği yapmıştır. Hazar Denizi'nin batı kesiminde Avrupa Hunlarından sonra zuhur eden ikinci büyük Türk milleti olan Hazarlar, uzun yıllar boyunda Karadeniz'in kuzeyine hareket etmişlerdir. Hazar Denizi'ne isimlerini verip, adlarının yüzyıllar boyunca yaşamasını sağlamışlardır. Doğu Avrupa'da devlet kurma ve devletçilik geleneğinin en güzel temsilcileri olarak diğer milletlere örnek teşkil etmişlerdir. 8.-9. yüzyıllarda Doğu Avrupa'da güvenliği tesis eden Hazarlar, "Hazar Barışı" çağının oluşmasını sağlamıştır. Musevilik dinini kabul etmiş ilk ve tek Türk milleti olarak da tarihe geçmesi, Türk ve Dünya tarihi bakımından Hazarların yeri ve önemini göstermektedir.