Altay Destanlarında mitolojik unsurlar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LÜTFÜ KEREM BAŞAR
Danışman: Bekir Şişman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Destanlar, ait olduğu toplumun bütün özelliklerini, duygu ve düşüncelerini yansıtan zengin hazinelerdir. Bu hazinenin kökleri, çok eski zamanlarda oluşmuş inançlara dayanır. Bu inançlar, halkın hafızasında yaşayarak, farklı anlatılar içinde günümüze kadar gelebilmiştir. Ancak destanlar içinde yaşayan mitolojik öğelerin bazıları su üstünde bulunduğu gibi, bazıları ise simge şeklindedir. Hemen hemen her anlatı türünün içinde mitolojik unsurlara rastlamak mümkündür. Bu anlatılardan biri de destanlardır. Mitlerin gün yüzüne çıkması için de, öncelikle bu destanlar oldukça titiz bir şekilde incelenmelidir. İnsanlığın ilk zamanlarında oluşan mitler, zamanın etkisiyle değişime uğrayarak günümüze kadar gelebilmiştir. Bu mitler, başlangıçta tamamen bir anlatı ürünüyken; daha sonra bazı türlerin içinde günümüze kadar yaşaması sağlanmıştır. Bu farklı türlerin içinde yaşayan mitolojik unsurlar, tabi ki ilk haliyle kalmamış; anlatı türünün içinde erimiş ve çoğunlukla simgeler halinde kalmıştır. Bugün halk hafızasında yaşayan destan, efsane, masal, hikâye gibi türler içinde mitler; simgeler halinde bulunmaktadır. Bu simgeler, bir başka deyişle kültür kodları, çözümlendiği takdirde bu ürünleri ortaya koyan milletlerin dünyaya bakışları, duygu ve düşünceleri daha iyi anlaşılacaktır. Ayrıca ortaya çıkan eserlerin de daha iyi anlaşılması sağlanacaktır. Mitoloji üzerine yapılan çalışmaların yetersizliği, özellikle de destanlarda mitolojik yorumun şimdiye kadar bir çalışma bütünlüğünde yapılmamış olması, bu çalışmanın yapılması gerekliliğini doğurmuştur. Mitolojilerin destanlara nasıl kaynaklık ettiğini göstermesi bakımından önemli olan bu çalışma için, Türkiye Türkçesine aktarılmış olan Altay destanları tercih edilmiştir. Bu tercihte, söz konusu destanların mitolojik açıdan oldukça zengin olmaları faktörü etkili olmuştur. Çalışmada tespit edilen mitolojik unsurlar, Türk mitolojisindeki yerleri göz önüne alınarak örnekler ışığında işlenmiş ve yorumlanmıştır. Burada, Altay destanlarında geçen mitik unsurların, mitolojideki benzerliklerine dayanarak yorum yapılmış ancak kesin bir yargıya varılmamıştır. Sonuç olarak bu çalışmayla, Altay destanlarının mitolojik unsurlar bakımından oldukça zengin olduğu ve bu unsurların destanlarda nasıl yer bulduğu görülmüştür. Altay destanları içerisindeki mitolojik unsurların tespiti bize tarihî ve güncel kaynaklardan elde edilen bilgilerin mukayese edilmesi olanağını tanımış, aynı zamanda Türk kültür havzasına ait diğer destanlardaki mitolojik unsurların bir nevi kaynak analizini de yapma imkânı vermiştir. Anahtar Sözcükler: Halk edebiyatı, mitoloji, destan, altay destanları.