Tokat il merkezinin heyelan duyarlılık analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYHAN BAŞALAN
Danışman: Gökhan Demir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ve makine öğrenimi tabanlı yazılımlar kullanılarak, ülkemizin Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan, yaklaşık 2003 km2 alana sahip Tokat il merkezi için heyelan duyarlılık haritaları üretilmiştir. Ayrıca Tokat il imar planı sınırları için heyelan duyarlılık sınıflarının değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmada, heyelan duyarlılık haritalarının üretilmesi için üç farklı yöntem kullanılmıştır. Bu yöntemlerden ilki kullanımı son yıllarda artan ve heyelan duyarlılık analizlerinde çok iyi doğrulukla sonuçlar verdiği ifade edilen Derin Öğrenme (DÖ) yöntemidir. DÖ yönteminin performansının belirlenebilmesi için istatistiksel yöntemlerden olan ve araştırmacılar tarafından literatürde oldukça sık tercih edilen Frekans Oranı (FO) ile Lojistik Regresyon (LR) yöntemleri kullanılmıştır. Bu bağlamda heyelan duyarlılık haritalarının üretilebilmesi için öncelikle CBS kavramı, heyelan kavramı, heyelan duyarlılık kavramı ile heyelanlara neden olan faktörler ve duyarlılık analiz yöntemleri detaylı bir şekilde araştırılmıştır. Araştırmalar sonucunda, heyelan duyarlılık haritalarının üretilebilmesi için kullanılacak parametreler literatür araştırmaları ve saha çalışmaları sonucunda seçilmiştir. Analizlerde kullanılacak olan parametre haritalarının oluşturulabilmesi için ana veri kaynağı olan sayısal yükseklik modeli (SYM) ve çeşitli kurumlardan temin edilen veriler kullanılmıştır. Bu veriler kullanılarak heyelan duyarlılık haritalarının üretilebilmesi için; eğim, bakı, eğrisellik, yükseklik, litoloji, yağış, faya olan uzaklık, yola olan uzaklık ve akarsuya olan uzaklık olmak üzere dokuz adet parametreye ait harita oluşturulmuştur. Parametre haritalarının oluşturulması ve heyelan duyarlılık analizlerine uygun hale getirilebilmesi için CBS yazılımından yararlanılmıştır. Heyelan duyarlılık haritalarını üretmede, DÖ yöntemi için Weka 3.9.5 yazılımından, FO yöntemi ve LR yöntemi için CBS yazılımlarından yararlanılmıştır. Üç farklı yöntemle üretilen heyelan duyarlılık haritası, çok az duyarlı, az duyarlı, duyarlı, yüksek duyarlı ve çok yüksek duyarlı olmak üzere beş farklı duyarlılık sınıfına ayrılmıştır. Üretilen heyelan duyarlılık haritalarının doğruluklarını test etmek ve başarılarını değerlendirmek için Göreceli Çalışma Karakteristiği (ROC) değerlendirme yöntemi ile eğri altında kalan alan (AUC) değerleri belirlenmiştir. ROC değerlendirme sonuçlarına göre AUC değerleri sırasıyla LR yöntemi için 0,783, FO yöntemi için 0,803 ve DÖ yöntemi için 0,858 olarak elde edilmiştir. Üretilen heyelan duyarlılık haritalarının uygulanabilir olduğu ve gerçeği belirlemede en uygun yöntemin 0,858 (% 85,8) performans değeri ile DÖ yöntemi olduğu sonucuna varılmıştır.