Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Emine Çobanoğlu
Danışman: Halil İbrahim Haksever
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmada XV. yüzyıla ait on üç dîvân seçilerek öğüt verici beyitler incelenmiştir. Seçilen dîvânlar; Avnî, Adlî, Cem Sultan, Harîmî, Şeyhî, Ahmed Paşa, Hamdullah Hamdî, Mihrî Hatun, Kemâl Ümmî, Eşrefoğlu Rȗmî, Mesîhî, Karamanlı Nizâmî ve Ahmed-i Dâî'ye aittir. Dîvânlarda yer alan öğüt mahiyetindeki beyitler tespit edilmiştir. Tespiti yapılan bu beyitler de kendi içinde bir tasnife tabi tutulmuştur. Tasniflendirme yapılırken Mahmut Kaplan'ın Manzȗm Nasîhat-nâmelerde Yer Alan Konular başlıklı makalesi ve nasihate dair farklı eserlerden yararlanılmıştır. Yapılan çalışmada taranan dîvânlardan tespit edilen öğüt beyitleri, dinî-tasavvufî öğütler, ahlakî öğütler ve aşk konulu öğütler olmak üzere üç ana başlığa ayrılmıştır. Dinî-Tasavvufî Öğütler ve Ahlakî Öğütler ana başlıkları altında ilgili konuya dair alt başlıklar verilmiş, seçilen dîvânlarda yer alan beyitler de konu ile bağlantılı bir şekilde incelenmiştir. Aşk Konulu Öğütler ana başlığı ise alt başlıklara ayrılmayıp bütün halde ele alınmıştır. Terbiye, sabır, çalışıp çabalamak gibi birçok kavramın ne kadar köklü değerler olduğu da dîvânlar üzerinden yapılan bu çalışmada gösterilmiştir. Bu bağlamda ortaya konulan bu çalışma XV. yüzyıl dîvânlarında yer alan öğüt beyitlerinin tespiti, tasnifi ve incelemesi olarak düzenlenmiştir. Dîvânlarda öğüt manası taşıyan beyitlerin sayısı çok fazladır. Ancak şairlerin öğüt üslupları çeşitlilik arz eder. Kimi şair yap, yapma gibi emir kipleri ile kimisi misaller ve tavsiyelerle nasihat eder. İyi olan (maʽruf) tavsiye edilirken hoşa gitmeyen durumlardan (münker) uzak durmak gerektiği bildirilir. Çalışmada XV. yüzyıl divanlarında öğüt anlamına gelebilecek beyitlerin varlığı ve bunların anlam genişliğinin tespiti amaçlanmıştır. Anadolu sahası XV. yüzyıl dîvânlarında yer alan öğüt beyitlerinin belirlenip incelendiği ve konularına göre de sınıflandırma yapıldığı bu çalışmanın, başta Eski Türk Edebiyatı olmak üzere sosyal bilimlerin hemen her alanında çalışma yürüten araştırmacılara da faydalı olması amaçlanmıştır. Ayrıca öğüt kavramının edebiyatla ilişkisini ortaya koymak da çalışmanın hedefleri arasındadır. Bu çalışmanın sonucunda çok sayıda öğüt manzumesine sahip olan Türk edebiyatında XV. yüzyılda hangi konularda nasıl bir üslupla öğütler verildiği XV. yüzyıl dîvânları örnekleriyle görülmüş olacaktır.