HAYAT BİLGİSİ DERSİNDE TASARIM TEMELLİ SINIF DIŞI EĞİTİM ETKİNLİKLERİNİN YARATICI DÜŞÜNME EĞİLİMİ VE PROBLEM ÇÖZME BECERİSİNE ETKİSİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel Eğitim Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞEGÜL KANGAL

Danışman: Ceren Çevik Kansu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, ilkokul 3.sınıf hayat bilgisi dersi "Doğada Hayat" ünitesi kapsamında hazırlanan tasarım temelli sınıf dışı eğitim etkinliklerinin öğrencilerin yaratıcı düşünme eğilimine, problem çözme becerisine ve tasarım becerilerine etkisini incelemektir. Araştırmada karma yöntem araştırmalarından sıralı açıklayıcı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunu ön test son test kontrol gruplu yarı deneysel desen; nitel boyutunu ise durum çalışması deseni oluşturmaktadır. Araştırma gruplarından birine sınıf dışı eğitim etkinlikleri, diğerine tasarım temelli sınıf dışı eğitim etkinlikleri uygulanarak, kontrol grubuna mevcut hayat bilgisi dersi öğretim programı uygulanmıştır. Araştırmanın nicel verileri; "Çocuklar için Problem Çözme Envanteri", "Yaratıcı Düşünme Eğilimi Ölçeği" ve "Mühendislik Tasarım Sürecini Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı" yoluyla elde edilmiştir. Nitel veriler, öğrenci görüşme formları, çalışma yaprakları, doğa günlükleri, öğrenci ürünleri ve video kayıtları aracılığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 25 paket programı; tasarım süreci puanlama anahtarında frekans ve ortalama hesaplamaları; nitel verilerin analizinde içerik analizi uygulanmıştır. Araştırmanın nicel bulgularına göre; uygulamalar sonucunda, sınıf dışı eğitim etkinlikleri ve tasarım temelli sınıf dışı eğitim etkinlikleri uygulanan grupların, kontrol grubuna göre daha yüksek puanlar aldığı saptanmıştır. Araştırma sonuçları d.school tasarım döngüsü ile yapılandırılan tasarım temelli sınıf dışı eğitim grubunda, sınıf dışı eğitim etkinlikleri uygulanan gruba kıyasla yaratıcı düşünme eğilimi ve problem çözme becerisinin anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu ve tasarım becerilerinin arttığı tespit edilmiştir. Nitel bulgular ise deney gruplarına yapılan etkinliklerin öğrencilerin somut ve kolay öğrenmelerine; doğaya aidiyet, çevre bilinci, toplumsal değerler, sorumluluk ve özgüven gelişimine katkı sağladığını; gerçek problemlere çözüm üretirken öğrencilerin kendilerini iyi ve motive hissettiklerini göstermiştir.