Sporcuların denge noktasındaki dinamik kontrol oranının akselerasyon ve deselerasyon performansındaki rolü

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Beden Eğitimi Ve Spor Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NECDET APAYDIN

Danışman: Özgür Bostancı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, sporcuların akselerasyon ve deselerasyon performansı üzerinde denge noktasındaki dinamik kontrol oranının (DKOd) etkisinin olup olmadığını incelemektir. Araştırmaya takım sporlarında düzenli olarak antrenman ve müsabakalara katılan 40 sporcu (yaş: 22.00±2.90 yıl, vücut ağırlığı: 76.52±11.77 kg, boy: 178.12±6.02 cm, spor yaşı: 11.15±2.72 yıl) dahil edildi. DKOd'nını tespit edebilmek için sporculara 30°/sn, 90°/sn ve 150°/sn açısal hızlarda eksantrik(e) ve konsantrik(k) izokinetik kuvvet testleri uygulandı. Kuvvet testlerinden elde edilen ham verilerde salınımları azaltmak için 6Hz kesme frekansına sahip Equiripple düşük geçiren (Low-pass) filtre uygulandı ve filtreleme sonrasında kuvvet eğrileri üst üste çizdirilerek kesişim noktasına denk gelen DKOd açı ve DKOd tork verileri elde edildi. Akselerasyon performansını belirlemek için 10m sprint testi uygulandı. Deselerasyon ise 10m sprint sonrasında sporcunun durma mesafesi ve durma süresi üzerinden tespit edildi. İzokinetik kuvvet bulgularının, akselerasyon ve deselerasyon performansı üzerinde etkisi olup olmadığı doğrusal regresyon analizi ile incelendi. Regresyon modellerine dahil edilen bağımsız değişkenlerin çoklu doğrusal bağıntıya sahip olup olmadığı VIF ve tölerans değerleri ile değerlendirildi ve çoklu doğrusallık sorununa rastlanmadı (VIF: 0.10). Yapılan analizler sonrasında, DKOd açı değerleri, 30°/sn açısal hızda 27.75°, 90°/sn'de 26.19° ve 150°/sn'de 26.43°, DKOd tork değerleri ise, 30°/sn'de 1.74, 90°/sn'de 1.76 ve 150°/sn'de 1.73 N-m/kg olarak belirlendi. Hamstringk (Hk):Quadricepsk (Qk), He:Qk, DKOd açı ve DKOd tork değerlerinin akselerasyon süresi ve ivme değeri üzerinde istatistiksel olarak etkiye sahip olmadığı görüldü (p>0.05). Sporcuların 90°/sn ve 150°/sn açısal hızlarda sahip oldukları Hk:Qk oranı ve 150°/sn'deki He:Qk oranlarının deselerasyon süresi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edildi (p<0.05). Sonuç olarak, denge noktasındaki dinamik kontrol oranı parametrelerinin akselerasyon ve deselerasyon performansı üzerinde doğrudan bir etkiye sahip olmadığı belirlendi. Gelecekte, takım sporlarında yer alan elit sporculardan elde edilecek DKOd verilerinin atletik performansa olan etkisi üzerine yapılacak araştırmaların daha net sonuçlar sağlayacağı düşünülmektedir.