Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kimya Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERBAY ŞAFAK GÖKÇİMEN
Danışman: Tevfik Özen
Özet:
Prangos aricakensis, Apiaceae ailesine ait endemik bir bitki türüdür. Bu çalışmada P. aricakensis (PA) bitkisinin ekstraksiyonu sonucu yaprak (PAY), meyve (PAM), kök (PAK) ve sap (PAS) ham ekstraktları elde edilmiş, Clevenger cihazı ile de yaprak uçucu yağı (PAYUY), meyve uçucu yağı (PAMUY), kök uçucu yağı (PAKUY) ve sap uçucu yağı (PASUY) toplanmıştır. Ayrıca her bir ham ekstrakt, kromatografik yöntemler ile fraksiyonlara ve sonrasında da alt fraksiyonlara ayrılarak aktivite yönlendirmeli bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Yapılan NMR analizleriyle 6 farklı izolatın (trans-sinamik asit, rutin, oksipeusedanin, ostol, sükroz ve daukosterol) yapısı aydınlatılmış olup MS analizleri ile kütleleri belirlenmiştir. Ayrıca bu izolatlardan ostol, kristal formda elde edilerek FT-IR ve X-ışını kristalografisi analizleri gerçekleştirilmiş ve kristal yapısı belirlenmiştir. İzole edilen moleküllerden trans-sinamik asit ve daukosterol bir Prangos türünden ilk kez (P. aricakensis bitkisinden) izole edilmiştir. Ekstraktların fenolik ve uçucu bileşenlerinin analizleri LC-MS/MS ve GC-MS/MS ile gerçekleştirilmiştir. Ham ekstraktların, uçucu yağların, fraksiyonların, alt fraksiyonların ve izolatların biyoaktivileri, antioksidan (toplam antioksidan, DPPH∙ giderme ve ABTS∙+ giderme aktiviteleri), enzim inhibisyon (asetilkolinesteraz (AChE), bütirilklolinesteraz (BChE), tirozinaz ve üreaz), antimikrobiyal (minimum inhibisyon konsantrasyonu (MİK) metodu), DNA koruma aktiviteleri gerçekleştirilmiş, temel bileşen analizleri ile deney-fraksiyon korelasyonları araştırılmış ve istatistiksel analizleri yapılarak standart ilaç molekülleriyle karşılaştırılmıştır. Ayrıca izolat-enzim etkileşimleri "Moleküler Doking" tekniği ile incelenmiş ve enzim kinetiği çalışmaları yapılmıştır. Fitokimyasal analizler sonucunda en etkili ekstraktın PAY ekstraktı olduğu görülmüştür. PAY'ın toplam fenolik içerik değeri 26.37±2.10 mg gallik asit eşdeğeri/g iken toplam flavonoid içeriği de 15.64±0.07 mg kuersetin eşdeğeri/g olarak belirlenmiştir. Örnekler içerisinde en etkili toplam antioksidan aktiviteyi izolatlardan daukosterol (34.69±0.22 µg/mL) vermiştir. DPPH∙ giderme aktivitesi sonucu en iyi çıkan örnekler ise (PAYUY, 2.12±0.84 µg/mL), oksipeusedanin (2.19±0.38 µg/mL) ve daukosterol (2.92±0.29 µg/mL) olmuştur. Enzim inhibisyon sonuçlarına göre yaprak ekstraktı diğer ekstraktlardan daha etkili bulunmuştur. Alzheimer hastalığı için en iyi sonuç (AChE için PAY9, 3.05±1.78 µg/mL ve BChE için PAY10, 0.98±0.01 µg/mL), cilt koruyucu özellik bakımından en etkili tirozinaz inhibisyon sonucu (PAY63, 2.30±1.25 µg/mL) olarak görülmüştür. MİK sonuçlarında K. pneumonia'ya karşı bütün ham ekstraktların antibiyotiklerden daha etkili olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar çerçevesinde P. aricakensis bitkisinin iyi bir antioksidan aktivite ve enzim inhibisyon özellikleri gösterdiği, iyi bir antimikrobiyal ajan olabileceği ve iyi bir DNA koruma aktivitesi sergilediği, izolatlarının da enzimler ile kuvvetli etkileşimler gösterdiği gözlenmiştir.