Aşağı Kürtün Vadisi'nde (Samsun) gömülmüş toprakların coğrafi yönden araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE SANDIKÇIOĞLU
Danışman: Ali Uzun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Aşağı Kürtün Çayı Vadisi'ndeki gömülmüş toprakların coğrafi özellikleri araştırılmıştır. Bu çalışma ile Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi kıyı kuşağında ilk defa bir Kuvaterner paleosolü sayısal verilere dayalı olarak araştırılmıştır. Bu çalışma hazırlanırken önce ilgili literatür değerlendirilmiştir. Ardından araştırma sahası ve yakın çevresinin doğal çevre özellikleri incelenmiştir. Daha sonra toprakların fiziksel ve kimyasal analizleri Siirt Üniversitesi Toprak Analiz Laboratuvarı'nda tarafımızdan yapılmıştır. Toprakların jeokimyasal özellikleri ise ilgili laboratuvara gönderilerek analiz ettirilmiştir. Araştırma sahası ve yakın çevresinin coğrafi analizlerinde Coğrafi Bilgi Sistemleri'nden yararlanılmış ve bu işlemlerde ArcGIS 10.2 yazılımı kullanılmıştır. Çalışma sahası ve çevresinde ana kayayı Eosen yaşlı bazaltik aglomeralar oluşturmaktadır. Sahada yazın 3,5 ay kuraklık etkili olmakta, mezotermal, yarı nemli, denizel bir iklim hüküm sürmektedir. Doğal bitki örtüsünü ise geniş yapraklı ormanlar oluşturmaktadır. Çalışma sahası ve çevresi Kürtün çayı ve kolları tarafından parçalanmış ve plato görünümü kazanmıştır. Gömülmüş toprak istifinin altında Kuvaterner'e ait akarsu seki deposu tespit edilmiştir. Bu depo akarsuyun yatağını yarmasıyla vadi tabanından yaklaşık 15 m yüksekte kalmıştır. Bu seki deposu yamaçlardan gelen kolüvyal malzemelerle örtülmüş ve üzerinde toprak oluşmaya başlamıştır. Ancak zaman zaman etkili olan kuvvetli sellerle toprak oluşumu kesintiye uğramış ve istif içinde farklı seviyelerde gömülmüş topraklar oluşmuştur. Yapılan fizikokimyasal ve jeokimyasal analiz sonuçlarına göre istif boyunca topraklarda tuzlaşma olmadığı anlaşılmıştır. İstif içinde koyu renkleriyle kolayca ayrılan gömülmüş toprak seviyelerinde ve güncel topraklarda kalsifikasyonun düşük, ancak kireç birikiminin arttığı bazı seviyelerde nispeten yüksek kalsifikasyon izlenmiştir. İstif içindeki bütün seviyelerde sızma, hidroliz ve killeşme oranları normal değerlerde çıkmıştır. Ancak koyu renkli paleosol bantları içinde bu değerlerde nispi bir artış gözlenmiştir. Ayrıca toprak pH'sı güncel toprak ve iki paleosol seviyesinde hafif alkali olarak bulunmuştur. Bu da hidrolizin şiddetli olmadığı şeklinde yorumlanmıştır. Bu verilerden hareketle gömülmüş toprakların bugünküne benzer bir iklim altında oluştuğu soncuna ulaşılmıştır. Ancak, bazı seviyelerdeki yüksek kireç içeriği ve pH'nın şiddetli alkali çıkması, zaman zaman da kuraklığın etkili olduğu şeklinde yorumlanmıştır.