Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURSEMA HATİPOĞLU
Danışman: Bekir Özüdoğru
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, sünnetin topluma aktarılmasında kırk hadislerin rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Kırk hadis geleneğinin tarihî gelişimini, yapısal özelliklerini, içeriklerini ve günümüze yansımalarını ele almayı hedeflemektedir. Araştırmada farklı yüzyıllardan olmasına dikkat ederek, çeşitli dönemlerden seçtiğimiz on kırk hadis seçkisi incelenmiş, sünnetin topluma aktarılmasında kırk hadis seçkilerinin etkilerine odaklanılmıştır. Ayrıca günümüz toplumunun değişen ihtiyaçları ve karşı karşıya kaldığı ahlâkî krizler karşısında kırk hadis geleneğinin yeniden nasıl işlevselleştirilebileceği sorusuna da yanıt aranmaya çalışılmıştır. Dört bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde; kırk hadis geleneğinin tarihî gelişim sürecini ortaya koyarak, kırk hadis geleneğinin anlamı, kırk sayısının önemi, kırk hadis yazma niyetleri ele alınmıştır. İkinci bölümde; kırk hadis seçkileri ve toplumsal yapı arasındaki ilişki ele alınarak, çeşitli dönemlere ait kırk hadis seçkileri arasındaki benzerlik ve farklılıklar değerlendirilmiştir. Molla Câmî, Mevlânâ İdris-i Bitlisî, Taşköprîzade Kemaleddin, Seyyid Vehbî, Manastırlı Hasan b. Ali, Trabzonlu Zühdi'nin, Enver Tunçalp, İsmet Özel, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din Öğretimi Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan seçkiler analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde; Hz. Peygamber'in kullandığı ilke ve metodlar göz önünde bulundurularak, incelenen seçkilerden elde edilen bulguların, yeni oluşturulacak seçkilere yol göstermesi hedeflenmiştir. Dördüncü bölümde ise; günümüz toplumunda ve gelecekte kırk hadis seçkilerinin mahiyeti üzerinde durulmuş, toplumun kırk hadislerle ilgili düşüncelerini tespit amacıyla; farklı yaş, meslek, cinsiyete sahip müslüman bireylere uygulanan anket sonuçları analiz edilmiştir. Günümüz ahlâkî problemlerine çözüm ve geleceğin inşasında kırk hadislerin yerinin tespiti amacıyla değerlendirmede bulunulmuştur. Bu amaçlara ulaşabilmek için nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş, literatür taraması ve metin incelemesi tekniklerinden yararlanılmış, günümüz toplumunun kırk hadis derlemelerine yaklaşımını anlamak üzere yapılan saha çalışması sonuçlarının analiziyle konuya hem teorik hem uygulamalı bir bakış sunulmuştur. Bu tez, kırk hadis geleneğini sadece geçmişin bir mirası olarak değil sünnetin topluma aktarılmasında işlevsel, günümüzün ihtiyaçlarına cevap verebilecek dinamik ve dönüştürülebilir bir aktarım aracı olarak değerlendirmektedir.