Farklı anaçlar üzerine aşılanan kokulu üzüm (Vitis labrusca L.) çeşitlerinde aşı başarısı, aşı yerinin anatomik olarak incelenmesi ve karbonhidrat dağılımlarının belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BESİM KARABULUT

Danışman: Hüseyin Çelik

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma 2019 ve 2020 yılında Samsun'da yürütülmüştür. Çalışmada Karadeniz Bölgesi'nde seleksiyon yoluyla seçilerek 2006 yılında tescil edilmiş olan Vitis labrusca L. türüne ait 'Rizessi', 'Çeliksu', 'Ülkemiz', 'Rizellim', 'Rizpem' çeşitleri, 140Ru, SO4 ve 110R Amerikan asma anaçlarına aşılanmıştır. Kullanılan anaçlar ile üzüm çeşitleri arasında aşı odasında ve fidanlık parsellerindeki aşı başarı performansı ile büyüme ve gelişme özellikleri ortaya konmuştur. Aşı uyuşma durumlarını belirlemek için her kombinasyona ait aşı yerinden makro seviyede kesitler alınmıştır. Elde edilen aşılı asma fidanı kombinasyonlarının dinlenme dönemindeki karbonhidrat birikimleri, dağılımları ve aşı bölgesinden geçiş durumları belirlenmiştir. Aşı başarı oranı en yüksek değer her iki yılda da %100 olmuştur. 2019 yılında 'Rizessi'/SO4 kombinasyonunda, 2020 yılında 'Rizessi'/SO4, 'Rizellim'/SO4, 'Rizellim'/110R, 'Rizpem'/SO4 ve 'Rizpem'/110R kombinasyonlarından en yüksek aşı başarı oranları elde edilmiştir. Fidan randımanı ve birinci sınıf fidan randımanı en yüksek değerleri 2019 yılında 'Rizessi'/140Ru (sırasıyla %78.10 ve %67.80), 2020 yılında 'Rizellim'/SO4 (sırasıyla %86.00 ve %75.33) kombinasyonlarında saptanmıştır. Aşı başarı oranı ile fidan randımanı ve birinci sınıf fidan randımanı oranları arasında da pozitif yönlü ilişkiler olduğu ortaya konulmuştur. Çeşit/anaç kombinasyonlarındaki aşı uyuşma durumuna göre 'Rizessi', 'Çeliksu' ve 'Rizellim' çeşitlerinde genel olaral kambiyal bağlantıların iyi geliştiği ve tek bir bitki gibi faaliyet gösterdiği, 'Ülkemiz' ve 'Rizpem' çeşitlerinde ise uyuşmazlık belirtilerinin olduğu belirlenmiştir. Karbonhidrat dağılımlarında ise en iyi sonuçlar 'Rizessi'/140Ru, 'Çeliksu'/SO4, 'Ülkemiz'/SO4, 'Rizellim'/SO4 ve 'Rizpem'/SO4 kombinasyonlarından elde edilmiştir. Kök bölgesinde en yüksek karbonhidrat birikimi 100.41 mg.L-1 ile 'Ülkemiz'/SO4 kombinasyonunda saptanmıştır. Aşı bölgesinde karbonhidrat birikiminin artması ile fidan randıman oranını artırdığı tespit edilmiştir. Elde edilen veriler 'Tartılı Derecelendirme Metodu' ile değerlendirilmiş ve her iki yılda da SO4 anacının en yüksek puanı aldığı, 140Ru ve 110R anaçları yıllara göre değişiklik gösterdiği tespit edilmiştr. Çalışma sonucunda elde edilen dikim öncesi ve söküm sonrası değerler ile karbonhidrat dağılımlarına göre en iyi sonuç SO4 anacından alınmıştır.