Salıpazarı (Samsun) İlçesinde Heyelan Duyarlılık Değerlendirmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERDAR DEMİR
Danışman: Harun Reşit Bağcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Doğal afetlerden biri olan heyelanlar, gravitenin ve yamaç eğiminin etkisiyle gerçekleşmektedir. Türkiye jeolojik, jeomorfolojik, topografik ve klimatik bakımından heyelan duyarlılığı yüksek alanlara sahiptir. Başta Karadeniz olmak üzere Doğu ve Orta Anadoluda heyelanlar sıkça yaşanmaktadır. Bu çalışmada Karadeniz Bölgesinde yer alan Samsun ilinin, Salıpazarı ilçesinin heyelan duyarlılığı farklı yöntemler kullanılarak değerlendirilmiştir. Salıpazarı ilçesinin toplam yüz ölçümü 355,59 km²'dir. Çalışma hazırlanırken arazi gözlemleri, AFAD, MTA verileri, ortofoto ve uydu görüntülerinden faydalanmıştır. Heyelan duyarlılığının analizlerde 10 parametre (litoloji, jeomorfoloji, arazi örtüsü, akarsulara, yollara mesafe, eğim, profil ve plan yamaç eğriselliği, topoğrafik nemlilik indeksi (TWI) ve bakı) kullanılmıştır. Oluşturulan 135 heyelan envanterinin %80'ni (108 adet) analizde, %20'si (27 adet) ise test için kullanılmıştır. ÇKKV süreçlerinden Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS); istatistiksel yöntemlerden, Frekans Oranı (FR), Modifiye Edilmiş Bilgi Yöntemi (MIV) ve Kanıt Ağırlığı Yöntemi (WOE) ile heyelan duyarlılık analizleri yapılmıştır. Bu çalışma sonucunda AHS, FR, MIV ve WOE modelleri çakıştırılarak bir HİBRİT model ortaya konmuştur. Uygulanan yöntemlerin birbirleri ile model performans analizleri (AUC-ROC) ve dağılımlarının kıyaslanması sonucunda AHS ve HİBRİT modellerinin çalışma alanı için en uygun sonuç verdiği tespit edilmiştir. Toplamda beş modelin (AHS, FR, MIV, WOE, HİBRİT) çıktıları karşılaştırıldığında; Alan, Cevizli, Çağlayan, Çiçekli, Düzköy, Esatçiftliği, Fidancık, Fındıklı, Gökçebaşı, Güzelvatan, Karacalar, Karacaören, Karadere, Karaman, Karayonca, Kırgıl, Kızılot, Konakören, Kuşcuğaz, Mumlu, Sarıhasan, Suluca, Tacalan, Yayla, Yeni, Yenidoğan, Yeşil ve Yukarıkestanepınar mahallelerinin 'Yüksek-Çok Yüksek' heyelan duyarlılığına sahip alanlar olduğu tespit edilmiştir. Bu alanlarda yerleşme ve tarım maksadıyla arazinin tahribatına son vererek, heyelanı tetikleyecek durumlardan kaçınılması gerekmektedir. Ayrıca ilçede inşa edilen Salıpazarı Barajı'nın topoğrafik nemliliğin artırması; yerleşim, tarım alanları ve enerji nakil hatlarının yamaçlara doğru yönelmesi heyelanları tetikleyecektir. Ulaşılan sonuçların; afet yönetimi konusunda yöre halkına, karar alma mekanizmalarına faydalı olacağı, bunun yanı sıra konuyla ve sahayla ilgili literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.