İlkokul Sosyal Bilgiler Dersinde STEAM Uygulamalarının Öğrencilerin Akademik Başarılarına, Tutumlarına ve Yaratıcı Düşünme Becerilerine Etkisi: Bir Karma Yöntem Araştırması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel Eğitim Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NERMİN TEMEL

Danışman: Ceren Çevik Kansu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı ilkokul sosyal bilgiler dersinde uygulanan STEAM etkinliklerinin öğrencilerin akademik başarı, tutum ve yaratıcı düşünme becerilerine yönelik etkisini belirlemek ve bu etkilerin öğrenci ürün dosyaları, görüşmeler ve gözlemler ile nasıl desteklendiğini incelemektir. Karma yöntemler araştırmasına göre tasarlanan çalışmada eş zamanlı desen kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırmanın nicel boyutunda çalışma grubunun belirlenmesinde tipik durum örneklemesi temel alınmıştır. Bu örnekleme yöntemine göre seçilen Sivas ilinde bir devlet ilkokulundaki 4. sınıflara ön testler uygulanmış ve denkliği sağlanan iki şube seçilmiştir. Sınıflardan biri deney, diğeri kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Nicel veriler deney ve kontrol grubu öğrencilerinden, nitel veriler yalnızca deney grubundan toplanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda seçilen deney grubu öğrencileri ölçüt örnekleme yöntemine göre seçilmiştir. Araştırmanın nicel verileri; araştırmacı tarafından hazırlanan Ekonomik Faaliyetler Akademik Başarı Testi, Torrance Yaratıcı Düşünme Testleri ve Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği yoluyla toplanmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak ise uygulama sürecinde öğrenci ürün dosyaları, gözlemler ve görüşme formu kullanılmıştır. Uygulama öncesinde Ekonomik Faaliyetler ünitesine yönelik kazanımların esas alındığı STEAM etkinlikleri hazırlanmıştır. Nicel veriler karışık desenlerde faktöriyel ANOVA, Mann Whitney U Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile; nitel veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Veri entegrasyonu ise desen, yöntem, yorumlama ve raporlama düzeyinde yapılmıştır. Araştırmanın nicel bulgularına göre akademik başarı, derse yönelik tutum ve yaratıcılık puanları arasında deney grubu lehine anlamlı fark olduğu görülmüştür. Nitel bulgular ise öğrencilerin süreçte eğlenceli ve anlamlı bir öğrenme deneyimi sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda sosyal bilgiler dersinde uygulanan STEAM eğitiminin öğrenci başarısını artıran, öğrencilerin derse yönelik tutumlarını pozitif anlamda değiştiren, yaratıcılık becerilerini geliştiren, derse yönelik ilgilerini artırarak öğrenmeyi zevkli hale getiren etkili bir öğretim yöntemi olduğu söylenebilir.