Manastırlı Mehmed Rifat'ın Usûl-i İnşâ adlı eseri (metin-inceleme)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İBRAHİM YILDIRIM

Danışman: Halil İbrahim Haksever

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Usûl-i İnşâManastırlı Mehmet Rifat'ınKavâid-i İlm-i İnşâadlı eserinin birinci cildi olup 1308/1891'de Tedrîsât-ı Rüşdiye Kütüphanesi'nin yirmi altıncı kitabı olarak basılmıştır. Yazarın Mecâmiü'l-Edeb'den sonra belâgat alanında yaptığı çalışmalardan biridir. Bu çalışmada Usûl-i İnşâ'nın günümüz alfabesine aktarılması ve incelenmesi amaçlanmıştır. Yazar Usûl-i İnşâ'yı"asıl" adını verdiği dört ana bölüm üzerine kurmuş, alt başlıklarla bu bölümleri zenginleştirmiştir. Usûl-i İnşâ'nın ilk bölümünde lafız, mana, lafız-mana uyumu, beyan konuları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde inşâyı güzelleştiren hususlar ve inşâ ayıplarına değinilmiştir. Üçüncü bölümde inşâda üslup özellikleri ele alınmıştır. Son bölüm ise bedî ilmine ayrılmıştır. Yazar Türk, Arap, Fars lisânlarından örneklerin yanında Batılı eserlerden tercüme parçalara da yer vererek teorik bilgileri daha anlaşılır kılmayı amaçlamıştır. Eserde Ta'lîm-i Edebiyyât, Istılâhat-ı Edebiyye, Mebâni'l-İnşâ gibi eserlerin etkisi oldukça fazladır. Ayrıca yazar konu bütünlüğü açısından eserinde yer verdiği bazı maddeleri Mecâmiü'l-Edeb'de izah ettiğinden tekrar açıklamamıştır. Çalışmanın sonuna yazarın tanımlamaları esas alınarak oluşturulmuş bir terimler sözlüğü eklenmiştir. Mehmet Rifat'ın divan şiirinden, devrinin önde gelen yerli ve yabancı kaynaklarından yaptığı alıntılar onun ilim ve fikir dünyasına hâkimiyetini göstermesi bakımından önemlidir.