Sporda ötekileştirme: Bir ölçek geliştirme çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Spor Yöneticiliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL TOZLU ÖZTÜRK
Danışman: Soner Çankaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezde, sporda ötekileştirme olgusunu sistematik biçimde ölçmek amacıyla özgün ve bilimsel temellere dayalı bir ölçek geliştirilmesi hedeflenmiştir. Çalışma, bireylerin dinsel ve etnik kimlikleri, yaş grupları ve sosyal konumlarına göre ötekileştirme deneyimlerinin farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma desenli bir modelle yürütülmüştür. Evreni, Türkiye'de aktif lisanslı spor yapan bireyler oluşturmakta; örneklem ise dört gruptan (pilot çalışma N=96, AFA N=281, DFA N=281, madde analizleri N=562) oluşmaktadır. Ölçek geliştirme sürecinde, literatür taramasıyla belirlenen 42 madde, uzman görüşleri doğrultusunda yenilenmiş; kapsam geçerliliği analiz edilerek 28 maddeye indirgenmiştir. Pilot çalışmanın ardından, yapı geçerliliği için açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. KMO değeri 0,838, Bartlett testi sonucu ise p<0.001 bulunarak verilerin faktör analizi için uygun olduğu belirlenmiştir. AFA sonucunda 8 madde ve iki faktörlü (Dinsel Kimlik, Etnik Kimlik) bir yapı elde edilmiş, toplam açıklanan varyans oranı %73,304 olarak hesaplanmıştır. DFA bulguları (X²/df=3,94; CFI=0,98; GFI=0,96; AGFI=0,93) modelin iyi uyum sağladığını göstermektedir. AVE ve CR değerleri yakınsak geçerliliği desteklemekte, Cronbach Alfa katsayıları ise Dinsel Kimlik için 0,897, Etnik Kimlik için 0,906, genel ölçek için 0,864 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak, geliştirilen "Sporda Ötekileştirme Ölçeği", geçerliliği ve güvenilirliği yüksek, uygulanabilir bir ölçme aracı olarak, sporda daha eşitlikçi ve kapsayıcı politikaların geliştirilmesine katkı sunmayı amaçlamaktadır.