Azerbaycan Türkçesindeki adların Türkiye Türkçesindeki adlarla karşılaştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili Ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDA EKEN
Danışman: Mediha Mangır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Azerbaycan Türkçesindeki adlarla Türkiye Türkçesindeki adlar anlam açısından karşılaştırılmıştır. Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü ve Türkçe Sözlük temel alınarak yapılan bu karşılaştırmada adlarda yalancı eş değerlik ve çok anlamlılık ölçüt olarak belirlenmiştir. Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesi XVI. yüzyıldan sonra lehçe farklılıkları belirginleşen Türk dilinin iki lehçesidir. Bu fark, ad türünden sözlük birimlerinde de kendini gösterir. Dilin anlamlı en küçük birimi olarak tanımlanan kelime, sözlüğün temel birimidir. Sözlükler ise toplumun konuşma ve yazı dilindeki söz varlığını içine alan yazılı kaynaklardır. Dil; toplum, ekonomi, siyaset, kültür, eğitim vb. alanlardaki gelişmelerden ve değişmelerden etkilenir. Bu durum dildeki kelimelerin anlamlarını da etkileyerek anlamların değişmesine, çoğalmasına ya da kaybolmasına yol açabilir. Kelime eş değerliği, iki ayrı lehçede bulunan kelimelerin birbirlerine kavram alanı bakımından denk olma durumu olarak tanımlanırken yalancı eş değerlik de kaynak dildeki bir kelimeyle hedef dildeki bir kelimenin köken, yazılış ve söyleniş bakımından aynı, anlamlarının ise farklı olması durumudur. Bu çalışmada iki lehçede karşılaştırılan adlar "Yalancı Eş Değer Adlar" ve "Çok Anlamlı Adlar" olmak üzere iki başlık altında değerlendirilmiştir. Yalancı eş değer adlar, "Tam Yalancı Eş Değerli Adlar" ve "Kısmi Yalancı Eş Değerli Adlar" olarak ele alınmıştır. Çok anlamlı adlar ise, "Eş Değer Çok Anlamlı Adlar", "Tam Yalancı Eş Değer Çok Anlamlı Adlar" ve "Kısmi Yalancı Eş Değer Çok Anlamlı Adlar" olmak üzere üç alt başlıkta karşılaştırılmıştır. Çalışma ile birbirine yakın iki lehçenin sözlüklerinde yer alan ad türünden sözlük birimlerin arasındaki farklılıkların belirlenmesinin yanı sıra Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde adların eş değerlik ve çok anlamlılık sözlüklerinin oluşturulması da amaçlanmıştır. Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü ve Türkçe Sözlük kaynak alınarak ad türünden sözlük birimleri eş zamanlı yöntemle karşılaştırılmış, yalancı eş değer adlar ve çok anlamlı adlar tespit edilmiştir. Hazırlanan çalışmanın yalancı eş değerlik, çok anlamlılık ve ad bilimi çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmüştür