Kırsal kesimde sosyo-ekonomik kırılganlığın iklim değişikliği açısından değerlendirilmesi: Kazova (Tokat) örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL BAYRAM
Danışman: Halil İbrahim Zeybek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İklim değişikliği karşısında savunmasızlık, IPCC tarafından bir sistemin iklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle baş edememe derecesi olarak tanımlanmaktadır. İklime duyarlı geçim kaynaklarının yoğunlaştığı kırsal alanlar iklim değişikliğinin olumsuz etkileri karşısında daha savunmasızdırlar. Araştırmaya konu olan Kazova, Karadeniz Bölgesi'nin iç kısımlarında, Tokat ili sınırları içinde yer alan bir çöküntü ovasıdır. Yörede temel geçim kaynağı çoğunlukla karma tarım ve hayvancılık faaliyetleridir. Karasal iklim görülen yörede yarı kurak iklim koşulları nedeniyle özellikle yaz mevsiminde artan bir su stresi söz konusudur. İnsanlar belirli aralıklarla şiddetli kuraklık, fırtına ve dolu gibi aşırı hava olaylarından zarar görebilmektedirler. Mevcut çalışma Kazova kırsalında geçimlerini sürdüren hanelerin fiziksel, sosyal ve ekonomik varlıklarını değerlendirerek, yöre insanının iklim değişikliğinin olumsuz etkileri karşısındaki savunmasızlıklarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Araştırma sahasında savunmasızlığın belirlenmesinde ülkemiz şartlarına uyarlanan Livelihood Vulnerability İndeks (LVI) kullanılmıştır. İndeks sonuçları değerlendirilmeden önce sahanın fiziki ve beşerî coğrafya özellikleri ile iklim değişikliğinin fiziki boyutları açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırma sahasının iklim özellikleri Thornthwaite yöntemiyle sınıflandırılmış; kurak dönemleri belirlemek için SPEI yöntemi kullanılmıştır. Mann-Kendall testi ile yörede sıcaklık ve yağış eğilimleri belirlenmiş; normalden sapmalar Z skoru ve mevsimlik sıcaklık farkları ile açıklanmıştır. Yörede gelecekte iklimin nasıl değişeceğini öngörmek için HadEGM2-ES, HadGEM3-GC31-LL ve MPI-ESM1-2-HR Küresel İklim Modelleri'ne ait çıktılar kullanılarak gelecek iklim projeksiyonları üretilmiştir. LVI Kazova'daki 45 kırsal yerleşmeden rassal olarak seçilen 395 hane reisine uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre 0 ila 1 arasında ölçeklenen LVI "0,226" olarak hesaplanmıştır. Savunmasızlığı uyum kapasitesi, duyarlılık ve maruziyetin bir faktörü olarak değerlendiren LVI-IPCC ise -1 ila 1 arasında ölçeklenerek "0,029" olarak hesaplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre çalışma sahası iklim değişikliğinin çeşitli etkilerine maruz kalmakta, özellikle tarımsal faaliyetler, su kaynakları ve biyoçeşitlilik yaşanan değişimden olumsuz etkilenmektedir. Yörede fiziki varlıkların iklim değişikliği duyarlılıkları nispeten düşüktür. Mevcut koşullarda Kazova'nın uyum kapasitesi iyi durumda olup sorunlu sosyoekonomik göstergelerin hızla iyileştirilebilme potansiyeli vardır.