Yerel turp genetik kaynaklarının yüksek sıcaklığa dayanım düzeylerinin klasik testleme ve biyokimyasal yöntemlerden yararlanılarak belirlenmesi ve tarla koşullarında fenotipik seleksiyon
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA ATASOY
Danışman: Ahmet Balkaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sebzelerde yüksek sıcaklık stresi, büyüme, gelişme, verim ve kalite üzerinde etkili olan önemli bir abiyotik stres faktörüdür. Küresel iklim değişikliğinin etkisiyle yaz aylarında artan sıcaklıklar, özellikle serin iklim sebzeleri arasında yer alan turp (Raphanus sativus L.) bitkisinde üretim sürecinde ciddi verim ve kalite kayıplarına yol açmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'nin farklı bölgelerinden toplanmış, morfolojik ve moleküler karakterizasyonları yapılmış nitelikli turp genotiplerinin yüksek sıcaklık stresine tolerans düzeylerinin belirlenmesi; ayrıca bazı biyokimyasal parametrelerde (prolin, MDA, toplam klorofil ve karotenoid) stres sonucu meydana gelen değişimlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, yaz dönemi yetiştiriciliğine yönelik olarak üç farklı fide dikim döneminde (1 Haziran, 4 Temmuz, 24 Temmuz) yumru kalite özellikleri ile verim performansları karşılaştırılmıştır. Yüksek sıcaklık stresine maruz kalan bitkilerde genotipe bağlı önemli farklılıklar gözlemlenmiş olup, özellikle GFT7 (0), GFT8 (0), GST10 (0.25) ve GKT3 (0.13) genotiplerinin stres koşullarında daha iyi performans sergilediği belirlenmiştir. Araştırma kapsamında, yüksek sıcaklık stresi altındaki turp fidelerinde MDA değerlerinin 1.78-3.23 nmol g⁻¹ TA, prolin içeriğinin 1.58-5.92 µmol g⁻¹ TA, toplam klorofil miktarının 21.50-54.80 mg L⁻¹ TA ve karotenoid içeriğinin ise 4.42-9.50 mg L⁻¹ arasında değiştiği tespit edilmiştir. Tarla koşullarında yürütülen çalışmada ise üç dönemin ortalaması olarak yumru ağırlığının 54.89-424.84 g, yumru uzunluğunun 43.35-181.41 mm, çapının 37.06-95.89 mm, SÇKM oranının %3.33-4.63 ve pH değerinin 5.63-6.27 arasında değiştiği belirlenmiştir. Kalite parametrelerinde genotiplere ve yetiştirme dönemlerine bağlı olarak önemli farklılıklar gözlenmiştir. Yaz döneminde gerçekleştirilen üçüncü yetiştiricilik dönemi (24 Temmuz - 24 Ağustos), en yüksek verim ve kalitenin elde edildiği dönem olarak ortaya çıkmıştır. Tüm araştırma sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, GBT18, GST3, GKT23 ve GFT8 turp genotiplerinin yüksek sıcaklığa toleranslı ve yazlık yetiştiricilik için ümitvar genotipler olduğu sonucuna varılmıştır.