Samsun şehrinde (Mert Irmağı-Kürtün Çayı arası) arazi örtüsü değişimi (2000-2020) ve taşkın duyarlılık analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA KÖMPE
Danışman: Ali Uzun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Taşkınlar sık yaşanan meteorolojik kökenli doğal afetlerden biridir. Doğal afetlerin oluşmasını durdurmak mümkün olmasa da, bazı önlemler alınarak olumsuz etkilerini azaltmak mümkün olabilmektedir. Son yıllarda, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de taşkın olayları giderek artmaktadır. Taşkınların artmasında küresel iklim değişikliği yanında, arazi örtüsündeki/kullanımındaki değişikliklerin de etkili olduğu bilinmektedir. Bu çalışma arazi örtüsündeki değişikliklerin Samsun şehir taşkınlarına etkilerini incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma alanı, Samsun şehrinin Kürtün Çayı ile Mert Irmağı arasındaki bölümünü kapsamaktadır. Çalışma zaman yönünden, son yirmi yıl (2000-2020) ile sınırlandırılmıştır. Çalışmada, doğrudan arazi gözlemleri ve Uzaktan Algılama (UA) yöntemleri birlikte kullanılmış; elde edilen bulgular Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ortamında ve Arc-GIS 10.5 yazılımı ile değerlendirilmiştir. Çalışmada Landsat-8 uydusunun 4. ve 5. band kombinasyonları kullanılmıştır. Arazi örtüsündeki değişim beşer yıllık aralıklarla ve kontrollü sınıflandırma yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmada bitki örtüsü değişimini incelemek amacıyla Normalize Edilmiş Fark Bitki Örtüsü İndeksi (NDVI) kullanılmıştır. Ayrıca, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi ile sahanın taşkın duyarlılığı analizi yapılmıştır. Araştırma sahası yaklaşık 33,4 km2'lik bir alan kaplamaktadır. Yapılan analizlere göre, 2000 yılında yerleşim alanları 8,9 km2 alan kaplamaktaydı. Son 20 yılda yerleşim alanları hızla genişlemiş ve 2020 yılında 15,9 km2'ye ulaşmıştır. Buna karşılık, yerleşim alanı dışındaki araziler 24,5 km2'den 17,5 km2'ye gerilemiştir. Çalışma alanının güney kısımlarına doğru gidildikçe yükselti artmakta ve yerleşim alanları seyrekleşmektedir. Bu nedenle araştırma sahasının güney kesimlerinde taşkın riski orta ve düşük çıkmıştır. Buna karşılık, kıyıya yakın bölgelerde ve vadi tabanlarında taşkın duyarlılığı yüksek çıkmıştır. Araştırma sahası son yirmi yılda, hızlı ve kontrolsüz bir şehirleşmeye maruz kalmıştır. Bu süreçte, toprak zeminler beton ve asfaltla kaplanmış, sızma azalmış ve yüzeysel akışa geçen su miktarı artmıştır. Bu da taşkın riskini artırmıştır. Öte yandan, şehirsel alan genişlerken, tarım alanları azalmıştır. Bu süreç, Samsun şehrinin Atakum ve Tekkeköy gibi çalışma alanı dışındaki bölümlerinde de gözlenmektedir. Taşkın duyarlılığı yüksek olan bölgelerde, giriş seviyesi altındaki katlara oturum izni verilmemelidir. Ayrıca, olası bir afet durumunda ulaşımın aksamaması için önlem alınmalı ve şehrin belirli bölgelerinde afet toplanma bölgeleri oluşturulmalıdır. Anahtar Sözcükler: Şehir Taşkınları; Arazi Örtüsü Değişimi; Doğal Afet; Samsun.