Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞLA MİNE YILDIZ
Danışman: Mehmet Yakışan
Özet:
Bu araştırma lise öğrencilerinin biyoteknoloji hakkında
görüşlerini, tutumlarını ve biyoetik değerlerini belirlemek amacıyla
gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya Samsun ilinde Milli Eğitim Bakanlığı'na
bağlı lisede 9. ve 12. sınıflarda öğrenim gören 67 öğrenci katılmıştır.
Araştırmada kullanılan veri toplama aracı olarak biyoteknoloji konuları ile
ilgili ikilem senaryoları ve Biyoteknoloji tutum ölçeği kullanılmıştır.
Çalışma sürecinde ilk hafta senaryolar uygulanmış, öğrencilerden gerekli
cevaplar alındıktan sonra haftaya biyoteknoloji tutum ölçeği uygulanmıştır.
Çalışmada nitel ve nicel öğelerin bir arada bulunduğu karma yöntem
kullanılmıştır. Nitel verilerin toplandığı ikilem senaryolarından elde edilen
veriler betimsel analiz ile analiz edilmiştir. Nicel verilerin analizinde
biyoteknoloji tutum ölçeğinden elde edilen veriler t-testi ile analiz
edilmiştir. Araştımanın sonuçları incelendiğinde öğrencilerin biyoteknolojiye
yönelik tutumları arasında cinsiyet ve sınıf düzeyi açısından anlamlı bir
farklılık bulunamamıştır. Öğrencilerin tutum ölçeğine verdikleri cevaplar
madde madde karşılaştırıldığında, bazı maddelerde hem cinsiyet hem de sınıf
seviyesi açısından anlamlı farklılıklar tespit edilmesine rağmen,
Biyoteknoloji tutum ölçeğindeki toplam ortalama puanları açısından
karşılaştırıldığında cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkeni açısından gruplar
arasında anlamlı fark tespit edilememiştir. İkilem senaryolarıdan elde edilen
sonuçlara göre öğrencilerin ata tohumu ve genetiği değiştirilmiş tohum
kullanma noktasında kararsız kaldıkları, ancak ata tohumu yerine GDO’lu tohumu
daha fazla oranda tercih ettikleri ve açlığa çözüm bulabileceği için altın
pirincin gerekli ülkelerde dağıtılması gerektiğini düşündükleri, kozmetik
amaçlı hayvan deneylerine karşı oldukları, öjenik uygulamasına izin vermek
istemedikleri, gelecekte sahip olacağı
hastalıkları belirlemek için kişinin genetik tanı testi yaptırmasını
doğru bir uygulama olarak gördükleri, ötenazi uygulamasına bazı durumlarda izin
verilmesi gerektiğini düşündükleri, yapay et ile beslenmeye büyük oranda karşı
oldukları, ailelerin çocuklarının cinsiyetini seçme hakkının olmamaması gerektiğini
düşündükleri, ülkemizde taşıyıcı annelik uygulamasının bazı durumlar için izin
verilmesi gerektiğini düşündükleri ve tarımda biyolojik gübre kullanımını
destekledikleri tespit edilmiştir. Çalışmaya katılan öğrencilerin senaryolara
cevap vermesinde etkili olan temel etik yaklaşımlar incelendiğinde, Ata
tohumu, Altın pirinç, Öjenik, Hastalığını öğrenir miydin? ve Gübre kullanımı
senaryolarında, daha çok Yarar yaklaşımı çerçevesinde; Ötenazi ve Taşıyıcı
annelik senaryolarında, Hak yaklaşımı çerçevesinde; Yapay et ve Erkek mi? Kız
mı? Senaryolarında, Doğal olanı tercih etme yaklaşımı çerçevesinde; Tavşan
Ralph senaryosunda ise daha çok Erdem yaklaşımı çerçevesinde cevaplar
verdikleri tespit edilmiştir. Öğrencilerin sınıf düzeyi
artmasına rağmen biyoteknolojiye yönelik tutumlarında anlamlı bir artışın
olmadığı görülmektedir. Buradan yola çıkılarak biyoteknolojiye yönelik tutumlarının
artmasını sağlamak için öğretim programlarının biyoteknoloji ile ilgili
kısımlarının düzenlenmesi, öğretmen yetiştiren fakültelerin müfredatlarında bu
konuya ait kazanım sayısının artması ve konuya geniş yer verilmesi,
biyoteknoloji konusu ile ilgili ders saati ve etkinliklerin artırılması
önerilmektedir.