Abbasîler Dönemi Hâricî hareketleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA KOÇ
Danışman: Harun Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicret etmesiyle burada tesis ettiği İslam hakimiyeti sonrasında dört halife dönemi ve ardından hilafetin saltanata dönüştürüldüğü Emevîler döneminde gerçekleşen fetih hareketleri neticesinde İslam dünyasının sınırları, çok geniş coğrafyalara ulaşmıştır. Hz. Peygamber'in vefatıyla birlikte ilahî vahyin sona ermesi neticesinde Müslümanlar arasında birçok konuda görüş ayrılıkları meydana gelmiş ve bu süreçte İslamiyet, sosyo-kültürel ve dini anlamda birçok farklı kitleyle muhatap olmuştur. Bu farklılıklar ve oluşan ihtilaflar, mezhep hareketlerinin doğmasına ve İslam toplumu içerisinde birtakım ayrışmaların yaşanmasına neden olmuştur. Neticede Hâricîlik, zikredilen bu sebepler sonucu ortaya çıkmış ve toplum içerisinde karşılık bulmuştur. Kökenleri açısından Hz. Osman dönemine dayanan Hâricîler, Hz. Ali döneminde müstakil bir fırka olarak ortaya çıkmışlar ve arkasından Emevîler'le Abbasîler dönemlerinde etkin bir faaliyet yürütmüşlerdir. Çalışmamız giriş ile birlikte üç bölümden oluşmakta olup giriş bölümünde araştırmamızın önemi, amacı, izlenen yöntem ve kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmiş; ayrıca Hz. Peygamber'in vefatından sonra ortaya çıkan tartışmalarla birlikte şekillenmiş olan mezhep algısı ve anlayışı hakkında açıklamalar yapılmıştır. Birinci bölümde Hz. Peygamber'in vefatıyla birlikte Hâricîliğin doğuşunu hazırlayan olaylar, Hâricîliğin doğuşu ve tarihsel gelişimi hakkında bilgi verilmiştir. Bu süreçte Arap toplumunun Hâricîlik hareketine yönelik fikrî altyapısı, kültürel, sosyal, siyasal anlamdaki mevcut durumuna da değinilmiştir. Yine bu bölümde Hâricîliğin temel görüşleri ele alınmış, Cemel, Sıffin ve Nehrevân savaşlarında Müslümanların karşılaştığı sorunlar hakkındaki görüşlere yer verilmiştir. Bu sorunlara yönelik olarak Hâricîler'in hilafet ve imamet, büyük günah, kimin mü'min kimin kafir olduğu konusundaki görüşlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde ise İslam Tarihi'nde Hulefâ-i Râşidîn devrinden sonra hilafet makamını saltanata dönüştüren Emevîler'den hilafet sancağını üstlenen; hüküm sürdüğü yıllar ve gerçekleştirdiği faaliyetler sebebiyle önemli bir döneme damga vurmuş olan Abbasîler Dönemi'nde ortaya çıkan Hâricî hareketlerini incelemeye çalıştık. Bu dönem, mezheplerin oluşum ve gelişim süreci açısından önemli bir yere sahip olduğundan konumuzu bölge düzeyinde ele alarak inceledik. Bu itibarla Abbasîler Dönemi Hâricî Hareketlerini Ortadoğu, Kuzey Afrika, Horasan ve Mâverâünnehir, İran, Arap Yarımadası ve Endülüs bölgeleri düzeyinde incelemeyi uygun gördük. Bu bölgelerdeki hareketlerin oluşum ve gelişim süreçlerini ele alırken bölgenin yapısı, sosyo-kültürel ve etnik özellikleri göz önünde bulundurarak yaptığımız değerlendirmelerle çalışmamızı neticelendirdik.