Saltuk-Nâme'de zaman ulamı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NOOR KHALİD ABDULSATTAR ALDALLAL
Danışman: Mediha Mangır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Türkoloji alanındaki tartışmalı konulardan biri olan zaman ulamı incelenmiştir. Çalışmanın konusunu 15. yüzyılda Ebu'l Hayr-i Rumi tarafından yazılan Saltuk-nâme eseri oluşturur. Saltuk-nâme, Rumeli'nin Türkleşmesinde önemli katkıları olan Sarı Saltuk'un hayatını anlatan Türk destanlarından biridir. Sarı Saltuk, 13. yüzyıl Alp-erenlerindendir. Eserde, Sarı Saltuk'un menkıbelerinin yanı sıra, dönemin önemli kişilerinin menkıbeleri ve bu kişilerin Sarı Saltuk ile olan münasebetleri de anlatılır. Geçmişten günümüze kadar yapılan dilsel çalışmalarda sıklıkla ele alınan konulardan biri olan zaman ulamı, şekilsel ve anlamsal boyutları ile araştırmacılara derinlemesine inceleme ve yeni fikirler ortaya koyma imkânı vermektedir. Zira zamanın semantik çerçeve içerisinde değerlendirilmesi, birçok araştırmacının dikkatini çeken konulardandır. Son dönemde zamanın yanı sıra Türkologlar tarafından kip, kiplik, kılınış, görünüş gibi konular ve bu konular arasındaki bağlantılar ele alınmış ve bu konularda birçok makale ve kitap yayımlanmıştır. Öte yandan zaman ulamı ve dilbilim bağlantısı kurarak konuyu ele alan çalışmalar da mevcuttur. Bu çalışmada Saltuk-nâme adlı eser, zaman ulamı bağlamında incelenmiştir. Çalışma üç bölümden oluşur. Birinci bölümde Türkiye Türkçesinde zaman ulamına çeşitli araştırmacıların fikirleri ekseninde yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünü oluşturan inceleme kısmının başında Saltuk-nâme'de bulunan ek hâlindeki zaman işaretleyicileri, sözcük ve söz öbeği hâlindeki işaretleyiciler ve Saltuk-nâme'de zaman işaretleyicisi olarak fiilimsiler ele alınmış, daha sonra Saltuk-nâme'de görünüş, kılınış ve kiplik ulamları incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise incelemeden elde edilen veriler değerlendirilmiş ve Saltuk-nâme zaman ulamı açısından ortaya konmuştur. Sonuç bölümünden sonra faydalanılan kaynaklar verilerek çalışma tamamlanmıştır.