Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA SEÇİM
Danışman: Ömer Saraç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Köklü bir geçmişe sahip olan Âşık Tarzı Türk şiiri; İslâmiyet Öncesi Türk Edebiyatında ozan, şaman, kam, baksı gibi yaşadıkları bölgelere göre değişik isimlerle varlık gösterip İslâmiyet sonrasında ise XV. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan ve "âşık" adıyla bilinen şairler tarafından günümüzde de varlığını sürdürmektedir. Âşıklar hem kendi dönemlerinde hem de kendilerinden sonraki dönemlerde toplumun sesi olma görevi üstlenerek kendilerinden sonra gelen âşıklara da bir nevi rehberlik yapmışlardır. Bu yolla kendilerinden sonra gelen âşıklara da bir nevi rehber görevi görmüşlerdir. Âşık İkrârî, bu geleneği birçok yönden sürdüren ve toplumun sesi olmaya devam eden âşıklarımızdan biridir. Çalışmanın amacı; Âşık İkrârî'nin hayatı, sanatı ve eserlerini âşıklık geleneği bağlamında incelemektir. Âşıklık geleneği açısından oldukça zengin bir bölge olan Tokat'ın Zile ilçesinde yetişen Âşık İkrârî, hem zâkirlik hem de âşıklık geleneğinin icracısı olarak bu kültüre katkı sağlamaya çalışmaktadır. Çalışmada Âşık İkrârî'nin hayatı, sanatı ve eserleri âşıklık geleneği içerisindeki yeri bakımından ele alınmıştır. Eserlerini millî duygu, tabiat, gurbet, sevgi ve aşk, din ve tasavvuf gibi temaların oluşturduğu görülmüştür. Çalışmada Âşık İkrârî hakkında yazılan yazılara, aldığı ödül ve diğer âşıklarla etkileşimine yer verilmiştir. İncelenen yüz elli üç şiiri; biçim ve içerik açısından değerlendirilmiştir. Bu şiirler dinî-tasavvufî şahsiyetler ve unsurlar açısından tasnif edilmiştir. Yapılan tasnif neticesinde Âşık İkrârî'nin şiirleri Alevî - Bektaşî kültür ögelerini yansıtması bakımından önemli bir kültür hazinesidir. Çalışmanın sonucunda; âşıklık geleneğinin gelişimi içinde Âşık İkrârî'nin yerine değinilmiştir. Âşığın içinde yaşadığı çevre ve bağlı bulunduğu gelenekler de âşık edebiyatının oluşmasında belirleyicidir. Âşık İkrârî'nin de âşık olarak yetişmesinde etkili olan asıl unsur içinde yetiştiği Alevî toplum ve geleneğidir. Anahtar Sözcükler: Âşık İkrârî, âşık, âşık edebiyatı, Alevîlik, Bektaşîlik, zâkirlik.