ORTAOKUL TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDAKİ DİL BİLGİSİ ETKİNLİKLERİNİN KİPLİK ULAMI BAKIMINDAN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLAY KONAÇOĞLU
Danışman: Mediha Mangır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dil, çok yönlü bir olgudur. Dilin biçim katmanı, uzun bir süre araştırma konusu olmuş, incelenip değerlendirilmiştir. Ancak dil olgusunu daha iyi anlamak ve anlamlandırmak amacıyla son dönemde dilin anlam katmanına yönelik çalışmalar da artmıştır. Kip (mood) ve kiplik (modality) çalışmaları dilin anlam katmanına yönelik yapılan anlam bilimsel çalışmalardandır. Kip dil bilgisel bir kavram iken kiplik anlam bilimsel bir yapıdır. Anlamsal ve bağlamsal bir kategori olan kiplik; biçim bilgisel, sözlüksel, söz dizimsel ve söylemsel ögeler vasıtasıyla işaretlenebilir. Türkçe öğretiminde dört temel becerinin kazandırılması ve dil bilgisi öğretiminin gerçekleştirilmesi anlamsal yapının deşifre edilmesiyle mümkündür. Metinlerin derin yapısının anlaşılıp anlamlandırılması, dört temel becerinin kazandırılması ve dil bilgisi öğretiminin gerçekleştirilmesinde yadsınamaz bir yeri olan etkinlikler; Türkçe öğretiminin temel materyali olan ders kitaplarındaki temel araçlardandır. Bilhassa dil bilgisi öğretimine yönelik hazırlanan etkinlikler; metinde yer alan biçim birimlerin, parçalarüstü birimlerin ve dilsel ifadelerin anlamlandırılmasına, uygulamaya dökülmesine ve öğrenmenin kalıcı hâle gelmesine olanak tanır. Anlamsal bir birliğe sahip olan metinlerin ve metinlerle ilişkili olan dil bilgisi etkinliklerinin içinde pek çok yapı bulunur. Kiplik ulamı, metin çözümlemelerinde ve dil bilgisi etkinliklerinde anlama ulaşma kategorisi olarak değerlendirilir. Metinlerin dolayısıyla dilin daha iyi anlaşılabilmesi için dil bilgisi öğretimine yönelik hazırlanan etkinliklerdeki birimlerin ve ifadelerin derin yapısına ulaşılması, anlam bilimsel bir yapı olan kiplik ulamının açığa çıkarılması gerekir. Bu çalışmada, 2019 yılı itibarıyla Millî Eğitim Bakanlığı tarafından okutulmak üzere önerilen Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Türkçe ders kitaplarındaki dil bilgisi etkinlikleri incelenerek derin yapıdaki kiplik ulamının tespiti amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra tespit edilen kiplik ögeleri anlamsal yapıları bakımından değerlendirilmiştir. Yapılan incelemeler ve değerlendirmeler sonucunda Türkçe ders kitaplarında biçim birimlerin, parçalarüstü birimlerin ve dilsel ifadelerin anlamsal yapısından ziyade biçimsel yapısına odaklanan etkinliklere yer verildiği, kiplik ulamına dikkat çeken ve birimler ile ifadelerin kiplik anlamlarına işaret eden etkinliklerin yetersiz kaldığı tespit edilmiştir.