Sokrates'in felsefesinde daimon ve işlevleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Felsefe Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CAN BİRVAR

Danışman: Hasan Aydın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Daimon, Antik Yunan için önemli bir kavramdır. Kavram Sokrates ile özdeşleşmiş olsa da onun geçmişi Homeros ve Hesiodos'a kadar dayanır. Homeros, Hesiodos ve onların ardından gelen filozoflar, şairler ve tragedya yazarları, daimon kavramını farklı biçimlerde ve anlamlarda kullanmışlardır. Hatta Yunan mitolojisinde daimon olarak adlandırılan birçok varlık ve Antik Yunancada daimon kökenli birçok kelime vardır. Sokrates ise kendisinden önceki daimon anlayışlarının aksine kavramı daha farklı anlam ve işlevlerde kullanmıştır. Ancak Sokrates herhangi bir yazılı eser kaleme almamıştır. Onun yaşamını ve felsefesini Ksenophon, Platon, Aristophanes ve Aristoteles'ten öğrenmekteyiz. Aristophanes ve Aristoteles Sokrates'in daimonundan hiç söz etmemişlerdir. Bu yüzden geriye sadece Platon ve Ksenophon kalmaktadır. Ancak Platon ve Ksenophon birbirinden farklı Sokrates figürlerinden bahsetmişlerdir. Buna ek olarak Platon'un yazmış olduğu diyaloglarda da Sokrates karakteri değişim gösterir. Örneğin; gençlik dönemi diyaloglarında Sokrates soruşturmacı bir karakterken, orta dönem diyaloglarında bir öğretmen gibidir. Bu yüzden Platon'un Sokrates'inde daimon kavramı dönemsel olarak incelenmiştir. Ayrıca modern dönemde Sokrates'in daimonunu çözümlemiş olan filozoflar ve yazarlar vardır. Onların çözümlemeleri, daimon kavramının modern dönemde nasıl anlaşıldığı konusunda yol göstermiştir. Ksenophon Sokrates'i savunmak amacıyla yazdığı Sokrates'ten Hatıralar eserinde daimon kavramını birçok kez kullanmıştır. Hatta o, esere Sokrates'in daimonunu savunarak başlar. Çünkü ona göre, Sokrates'e yöneltilen yeni tanrılar getirme suçlaması ile kastedilen daimondur. Bu yüzden Ksenophon daimonun Antik Yunan dininde başvurulan diğer kehanetlerden farklı olmadığını iddia eder. Bu iddia karşımıza Platon'un diyaloglarında da çıkmaktadır. Ayrıca Platon'un olgunluk dönemi diyaloglarında daimonun eros, delilik ve ölülerin ruhlarına eşlik eden insan ile tanrı arası ilahi bir varlık olduğundan da bahsedilir. O halde Platon'un diyaloglarında Sokrates'in daimonunun farklı dönemlerde semantik bir değişim geçirdiğini söyleyebiliriz.