Aryüsçü Hristiyanlık, Gotlar dönemi ve sonrası

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERVET DOĞAN

Danışman: MAHMUT AYDIN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

IV. yüzyılın başlarında İskenderiye'de patrik ile aynı bölgede papazlık görevi yürüten Aryüs'ün İsa-Mesih'in tabiatı ve özellikle varlığının başlangıcı konusunda patrikten farklı bir yorumu vardır. Aryüs, Ortodoks öğretinin aksine İsa'nın Tanrı ile aynı özden olmayıp ilk yaratılan olduğuna inanır. Aryüs'ün izahına karşı çıkan İskenderiye Patriği Alexander, bölgesel bir konsil toplayıp onu aforoz edince tartışma iyice alevlenmiştir. İmparator Konstantin, tartışma Roma İmparatorluğunun bütünlüğünü tehdit eder boyuta gelince İznik Konsilini toplar. Ortodoks Hıristiyanlığın Amentüsünün belirlendiği bu konsilde Aryüs ve taraftarların aforoz edilmiştir. Buna karşın Aryüs'ün fikirleri yayılmaya devam etmiştir. Öyle ki Roma İmparatorları, Konstantin'in kendisi ve halefleri Konstantius ve Valens de Aryüsçülüğün savunucusu olmuşlardır. Ancak Ortodoks Hıristiyanlık I. Theodosius ile İmparatorluğun tek inancı haline getirildi ve diğerleri yasaklandı. İmparatorluğun doğusundan sürülen Aryüsçülük Batı Roma'nın varisleri olan Ostrogot, Vizigot, Burgond, Vandal, Sueb ve Lombard Krallıklarının mezhebi; Gotların da Romalılara karşı kimliği ve kültürünün bir parçası oldu. Aryüsçülük, Lombardların 662'de Ortodoksluğa geçişiyle son devlet desteğini kaybetmiştir. Ancak hiçbir zaman Hıristiyan teolojik tartışmalarının konusu olmaktan çıkmadı ve her zaman Ortodoks-Katolik Kiliseyi meşgul etti. Dünyanın şurasında burasında müstakil düşünür veya hareket olarak hep olageldi.